Bạn đã từng nghe đến những Freelancer. Những kẻ tự do phóng khoáng. Hoàn toàn không bị phụ thuộc vào thời gian hay vị trí của công ty. Bạn có lẽ cũng từng tưởng tượng đến những kẻ nằm dài trên bãi biển với chiếc laptop trên đùi. Lắng nghe tiếng sóng, nhấp 1 ngụm cocktail và vừa làm việc vừa hưởng thụ. Hay những kẻ ngồi đồng ở quán cafe với earphones và một cốc espresso bốc khói trước mặt. Cũng có thể đó là những kẻ chọn một chốn thôn quê đầy thơ mộng. Ngày ngày hòa mình vào thiên nhiên mà vẫn kiếm được mức lương dư dả để dùng.
Tớ đã có thời gian hoàn toàn chuyển thành Design freelancer trong hơn 2 năm. Và hơn 10 năm vừa là fulltime, vừa là freelancer. Tớ sẽ kể cho bạn nghe, Freelancer ở Việt Nam thật sự là thế nào.
Trở thành freelancer, trước tiên bạn hãy học làm quen với sự cô đơn
Freelancer là cụm từ đã bắt đầu quen thuộc với một số nhóm ngành nghề đặc trưng. Ở đó bạn có thể làm việc online mà không cần đến công ty. Tuy nhiên ở một số vùng khác thành phố, cụm từ này hoàn toàn xa lạ. Bạn sẽ được liệt vào danh sách những người thất nghiệp. Và khi bạn mở máy tính lên làm việc, bạn sẽ bắt đầu nhận được những cái nhìn thiếu thiện cảm. Vì người cạnh bạn nghĩ rằng họ đang làm việc, còn bạn thì đang bắt đầu giải trí như chat chit, chơi game,….
Không còn những người đồng nghiệp bên cạnh, cùng cười, cùng nói, cùng an ủi nhau hay cùng phá phách, cùng ăn uống nữa. Bạn chỉ có một mình, bởi vì bạn lựa chọn tự do, lựa chọn việc làm việc không ở công ty. Khi làm việc cùng đồng nghiệp, chúng ta ít nhiều hiểu được người kia đang làm gì. Còn khi trở thành freelancer bạn sẽ ở giữa một môi trường khác. Và đừng mong chờ sẽ được sẻ chia nữa. Tớ chỉ có 1 lời khuyên nhỏ dành cho bạn: Hãy cứ làm công việc của mình. Khi chi phí dự án được chuyển về, tất cả sự chịu đựng của bạn sẽ được đền đáp xứng đáng.
Chấp nhận những áp lực của việc phải gánh vác nhiều hơn.
Nếu bạn là nhân viên fulltime. Bạn chỉ cần tập trung những công việc chuyên môn, và có thể hỗ trợ người khác khi cần. Nhưng khi trở thành freelancer, bạn sẽ phải trở thành PM của chính mình. Bạn sẽ tư vấn khách, báo giá, tự lập kế hoạch dự án. Và cũng là người bắt tay để thực hiện nó. Đôi khi bạn cũng kiêm luôn việc đòi nợ.
Trong đó báo giá thường là giai đoạn khiến những bạn freelancer phân vân và sợ hãi nhất. Vì thế tớ chia sẻ với bạn rằng: Để có thể báo giá, bạn phải nhìn dự án từ bao quát đến chi tiết. Hoạch định cách thức tính toán cho dự án để khách hàng thấy chấp nhận được. Và chính bạn cũng có thể chấp nhận được.
Nếu là viết lách, hay dịch thuật, hãy tính chi phí theo số từ của bài viết. Xác định chi phí của việc bài viết có ảnh hay không. Nếu là design, bạn có thể tính theo ngày làm việc hoặc tính theo số lượng sản phẩm. Nếu là ngày làm việc, thường sẽ bằng lương fulltime *1.5 hoặc *2. Nếu là tính theo số lượng sản phẩm, bạn cứ chia trang để tính. Để tính chi phí 1 trang thì bạn cần ước lượng thời gian hoàn thành trang *1.5 hoặc *2 lương. Tớ thường tính theo số lượng sản phẩm vì như vậy. Khi khách hàng có thêm yêu cầu thì tớ cũng vẫn dễ dàng tính được chi phí phát sinh thêm.
Freelancer, người luôn sẵng sàng
Khách hàng sẽ có thể gọi bạn để chỉnh sửa hay thảo luận bất kì khi nào họ có thời gian. Mặc kệ thời gian của bạn. Việc của bạn là làm sao để có thể luôn sẵn sàng để mở máy lên khi cần đến. Bạn cần sẵng sàng. Vì khi một dự án kết thúc, bạn sẽ có nhiều cơ hội hơn để làm việc với khách hàng đó ở dự án tiếp theo. Chính vì thế, sự tự do về thời gian có lẽ cũng chỉ là cụm từ mang tính tương đối.
Freelancer, kẻ chạy nước rút với deadline
Tớ vẫn nghĩ làm fulltime tương tự như chạy đường trường. Ở đó bạn bỏ sức ra vừa đủ để làm. Bởi công việc sẽ kéo dài, việc dốc sức vừa đủ sẽ giúp bạn có sức để chạy tiếp đoạn sau. Nhưng Freelancer không có được lựa chọn đó. Mỗi dự án đến là một lần chạy nước rút với tất cả tâm trí và sức lực. Bạn có thể nghỉ ngơi sau đó – khi kết thúc dự án. Nhưng trong giai đoạn dự án, việc đảm bảo deadline là cần thiết.
Bạn làm nhanh. Bạn có thể nhận được nhiều dự án hơn và tăng khả năng cạnh tranh của bạn với những freelancer khác. Và đó cũng là cách bạn tôn trọng công việc kinh doanh của khách hàng. Để làm được điều đó. Có những ngày bạn sẽ làm việc liên tục từ 8h sáng đến 2-3 h đêm. Từ thứ 2 đến hết chủ nhật không ngừng nghỉ. Chính vì thế, điều quan trọng nhất bạn cần làm là ăn uống đầy đủ và có khoảng breaktime hợp lý.
Giữ sức khỏe tốt trong suốt dự án. Kể cả khi bạn phải thức khuya thì đầu óc vẫn có thể tập trung. Hãy nhớ là uống nhiều nước mới là điều quan trọng. Vòn cafe chỉ cần 1-2 li cho 1 ngày là đủ. Bạn chỉ đang làm việc để sống, không phải bán mạng để tồn tại.
Freelancer những kẻ phòng thủ
Mình nghĩ có lẽ chưa Design freelancer nào làm dự án mà chưa bị ép giá hay quỵt tiền/đánh cắp sản phẩm sáng tạo. Lâu lâu một vụ bóc phốt sẽ được tung lên. Đó quả thật là một điều tệ hại và mệt mỏi vẫn còn tồn tại. Vì thế dần dần bạn sẽ có được kinh nghiệm để phòng thủ trước mỗi dự án.
Đó có thể là giảm chất lượng sản phẩm cho bản demo. Hoặc là thanh toán theo giai đoạn. Thanh toán theo giai đoạn là giải pháp tốt hơn cho dự án. Cả khách hàng và bạn đều cảm thấy thỏa đáng. Đối với việc thiết kế, thay vì gửi cho khách hàng hình ảnh demo, mình khuyên bạn hãy bớt thêm chút thời gian để quay video lại. Như vậy trực quan hơn, và khả năng bị lấy cắp ý tưởng sẽ giảm hơn.
Freelancer, kẻ không thích tết
Trước tết là khoảng thời gian tuyệt vời – chắc chắn là vậy. Bạn sẽ bị ngộp trong công việc và có thu nhập cao hơn hẳn. Nhưng rồi khi không khí tết bắt đầu phủ lên mọi con đường. Bạn hoàn thành công việc của mình. Một sự hụt hẫng lớn sẽ len lỏi vào tâm hồn bạn. Khi đồng nghiệp của bạn bắt đầu đi ăn mừng cùng nhau. Kể về những món quà tết, thưởng tết.
Cái tết đầu tiên của freelancer, mình thậm chí đã xách xe ra khỏi nhà vừa chạy vừa khóc. Oh, chẳng vì lý do gì cả. Có lẽ những kẻ thiết kế vốn có sẵn một tâm hồn yếu đuối và nhạy cảm bên trong khuôn mặt ngông cuồng của chính mình.
Nhưng vì sao mình nói bạn cần tính chi phí dự án *1.5 hoặc *2? Chính là vì bạn sẽ không có thưởng tết, thưởng năng suất, bảo hiểm, … Bạn chính xác là kẻ làm theo năng lực hưởng theo sản phẩm.
Freelancer, hãy tận hưởng những đặc ân của bạn
Những mô tả mình ghi ở đầu bài viết hoàn toàn không phải là câu chuyện thêu dệt về Freelancer, chắc chắn là vậy. Mặc dù quay cuồng giữa công việc. Nhưng bạn hoàn toàn có thể làm nó ở bất kì đâu bạn muốn. Hoặc bạn có thể tận dụng khoảng thời gian nghỉ dài hơn giữa khoảng trống 2 dự án để khám phá thế giới. Mặc dù cũng hơi cô độc 1 tí. Nhưng đủ thú vị để mình khuyên bạn hãy trải nghiệm nó vài lần.
Bạn được làm việc với nhiều khách hàng khác nhau, ở nhiều lĩnh vực khác nhau. Hãy sắp xếp để có những buổi nói chuyện thú vị với họ. Tất nhiên, mình hiểu bạn sẽ nói rằng: Tôi là thiết kế, tôi giỏi chuyên môn của mình là đủ.
Những gì bạn có thể nhận được
- Khi nhận làm về mỹ phẩm, bạn hiểu cách chăm sóc sắc vóc của bản thân.
- Khi nhận làm về y tế, bạn hiểu cách để bảo vệ sức khỏe của mình.
- Khi nhận làm về du lịch, bạn sẽ biết được những mùa đáng đi ở các nơi khác nhau.
- Khi nhận làm về farm, bạn sẽ biết yêu hơn thiên nhiên và cây cối quanh mình.
- … Tất cả mọi mảng mà bạn trải nghiệm đều để lại cho bạn những kiến thức và giá trị để bạn có thể áp dụng và phát triển cho sau này.
Kết thúc
Là freelancer, bạn cần có rất nhiều kỹ năng: Thương lượng, thuyết trình, phân tích yêu cầu, quản trị thời gian bản thân, tự học, kỹ năng chuyên môn, … Hãy luôn trau dồi các kỹ năng của mình sắc bén hơn.
Giữ lòng tin cho mỗi dự án là việc cực kỳ quan trọng. Mình biết có nhiều bạn sẽ nói rằng Thiết kế cần có cảm hứng mới làm việc được. Nhưng việc kinh doanh của khách hàng mới là điều quan trọng hơn. Việc của người thiết kế là hãy tìm cách tạo ra cảm hứng cho bản thân thay vì chờ đợi nó đến. Đôi khi, lòng tin với khách hàng quan trọng hơn cả kỹ năng chuyên môn siêu đẳng của bạn.
Đừng quên liên lạc với những đồng nghiệp cũ hay bạn bè của bạn
Việc chia sẻ cùng nhau những ý tưởng sẽ khiến cho tinh thần bạn trở nên phấn chấn hơn. Cũng như giúp bạn không bị tụt lùi xuống đáy giếng và trở thành một con ếch. Điều này rất dễ xảy ra, nếu bạn không phải là người chủ động bước xa khỏi cái giếng. Bởi làm freelancer bạn là người tự làm, tự học, tự cập nhật kiến thức và kỹ năng cho chính mình. Việc chạy theo dự án khiến bạn mất đi thời gian học. Mà thường khách hàng tìm bạn cho những kỹ năng bạn đã giỏi. Theo thời gian, chính bạn rất dễ đi vào lối mòn và lụi dần.
Nếu như bạn từng phải bật khóc giữa áp lực nhưng vẫn kiên trì tiếp tục công việc. Thì hãy tin mình. Đến một lúc, bạn sẽ có được tự do tài chính để thoải mái lựa được chọn khách hàng và dự án. Sự tự do của bạn khi ấy sẽ đầy tính chủ động và thú vị.
From Moonbeam with love <3